ಕೈಲಾಸವಾಸ ಗೌರೀಶ ಈಶ

ರಚನೆ -ವಿಜಯದಾಸರು

ಹಾಡು ಕೇಳಿ

ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ

ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ

ಕೈಲಾಸವಾಸ ಗೌರೀಶ ಈಶ
ತೈಲಧಾರೆಯಂತೆ ಮನಸು ಕೊಡೊ ಹರಿಯಲ್ಲಿ, ಶಂಭೋ || ಪಲ್ಲವಿ||

ಅಹೋರಾತ್ರಿಯಲಿ ನಾನು ಅನುಚರಾಗ್ರಣಿಯಾಗಿ
ಮಹಿಯೊಳಗೆ ಚರಿಸಿದೆನೊ ಮಹದೇವನೆ
ಅಹಿ ಭೂಷಣನೆ ಎನ್ನ ಅವಗುಣಗಳೆಣಿಸದಲೆ
ವಿಹಿತ ಧರ್ಮದಿ ವಿಷ್ಣು ಭಕುತಿಯನು ಕೊಡೊ, ಶಂಭೋ ||೧||

ಮನಸು ಕಾರಣವಲ್ಲ ಪಾಪಪುಣ್ಯಕ್ಕೆಲ್ಲ
ಅನಲಾಕ್ಷ ನಿನ್ನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ
ದನುಜ ಗಜ ಮದಹಾರಿ ದಂಡ ಪ್ರಣಾಮವ ಮಾಳ್ಪೆ
ಮಣಿಸೊ ಈ ಶಿರವ ಸಜ್ಜನ ಚರಣ ಕಮಲದಲಿ, ಶಂಭೋ ||೨||

ಭಾಗೀರಥಿ ಧರನೆ ಭಯವ ಪರಿಹರಿಸಯ್ಯ
ಲೇಸಾಗಿ ನೀ ಸಲಹೊ ಸಂತತ ಶರ್ವ ದೇವ
ಭಾಗವತ ಜನ ಪ್ರಿಯ ವಿಜಯವಿಠಲನಂಘ್ರಿ
ಜಾಗು ಮಾಡದೆ ಭಜಿಪ ಭಾಗ್ಯವನು ಕೊಡೊ, ಶಂಭೋ ||೩||

ಚಿರಂತನ

ಕವಿ – ಅಂಬಿಕಾತನಯದತ್ತ
ಕವನ ಸಂಕಲನ – ಸಖೀಗೀತ

ಆ ಮುಖಾ . . . ಈ ಮುಖಾ
ಯಾವ ಗಂಡೊ
ಯಾವ ಹೆಣ್ಣೊ
ಪ್ರೀತಿಯೆಂಬ ಚುಂಬಕಾ
ಕೂಡಿಸಿತ್ತು
ಆಡಿಸಿತ್ತು
ಕೂಡಲದೊಲು ನೋಟವಾ
ಮೂರು ದಿನದ ಆಟವಾ

ಆ ಮುಖಾ – ಈ ಮುಖಾ
ಹೆತ್ತುದೊಂದು
ಹೊತ್ತುದೊಂದು
ಎಂಥ ಹಾಸ್ಯದೀ ಸುಖಾ
ಬೆರಕೆಯಿಂದೊ
ಎರಕದಿಂದೊ
ಬಂತು ಬೇರೆ ಜೀವನಾ
ಕೃಪೆಯೊ ಕಾಮದೇವನಾ

ಆ ಮುಖಾ – ಈ ಮುಖಾ
ಒಂದು ಸತ್ತು
ಒಂದು ಅತ್ತು
ಒಂದಕೊಂದು ಸಮ್ಮುಖಾ
ಬೇರೆ ಬತ್ತಿ
ದೀಪ ಹತ್ತಿ
ಬೆಳಗುತಿಹದು ಸ್ನೇಹವಾ
ತುಂಬಿ ಬೇರೆ ದೇಹವಾ

ಆ ಮುಖಾ – ಈ ಮುಖಾ
ಇದ್ದು ಅಂತ
ಆಯ್ತನಂತ
ಒಗೆತನದೀ ಒಮ್ಮುಖಾ
ಅಂಟಿಗಂಟು
ಚಿಗಿತು ನಂಟು
ಇದುವೆ ನಿತ್ಯ ನೂತನಾ
ಸಂತತಿಯೆ ಚಿರಂತನಾ!

—————————–

(ನಿನ್ನೆ ಉದಯ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರು – ಡಾ.ಜಿ. ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ – ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕವಿತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಾತಿನ ನಡುವೆ ಈ ಕವನದ ಕೆಲವು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಓದೋಣವೆಂದರೆ ಕವನ ನನ್ನಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ . ಕೂಡಲೇ ನಮ್ಮ ಸುನಾಥ ಕಾಕಾಗೊಂದು ಕೋರಿಕೆಯ ಪತ್ರ ಬರೆದೆ. ಕಾಕಾ ಕವನ ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಅದರಿಂದಾಗಿ ತುಳಸಿವನದಲ್ಲೀಗ ಪ್ರೀತಿಯೆಂಬ ಚುಂಬಕ! ಸುಂದರ ಕವನ ಬರೆದಿರುವ ಬೇಂದ್ರೆ ತಾತಾಗೂ, ಕವನ ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಕಾಕಾಗೂ ಧನ್ಯವಾದಗಳು.)

ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರವಿಟ್ಟನೊ ಪಂಢರಿರಾಯ

ರಚನೆ – ಪುರಂದರದಾಸರು

ಹಾಡು ಕೇಳಿ –

ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ

ಹುಸೇನ್ ಸಾಹೇಬ್

ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರವಿಟ್ಟನೊ ಪಂಢರಿರಾಯ
ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರವಿಟ್ಟನೊ ||ಪಲ್ಲವಿ||

ಗೊಲ್ಲ ಬಾಲಕರೊಡಗೂಡಿ ತಾ ಬಂದು
ಗೊಲ್ಲತಿಯರ ಮನೆ ಕದ್ದು ಬೆಣ್ಣೆಯ ತಿಂದು
ಬಲ್ಲಿದ ತೃಣಾವರ್ತ ಮೊದಲಾದ ಅಸುರರ
ಮೆಲ್ಲನೆ ಕೊಂದಾಯಾಸದಿಂದಲೋ ?

ಮುದದಿಂದ ವ್ರಜದ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ
ಸುದತಿಯರಾಳಿದ ಮದದಿಂದಲೊ
ಮದಗಜಗಮನೆಯರ ಮದದಂತಕ ಕೃಷ್ಣ
ಒದಗಿ ಮಾವನ ಕೊಂದ ಆಯಾಸದಿಂದಲೊ?

ರಾಜಸೂಯಯಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜೇಶ್ವರ
ರಾಜರು ಮೊದಲಾದ ಸುರರೆಲ್ಲರು
ಭೋಜನವನು ಮಾಡಿದೆಂಜಲು ಮೊದಲಾದ್ದು
ರಾಜೀವಾಕ್ಷನು ಎತ್ತಿದಾಯಾಸದಿಂದಲೋ ?

ಸುರಪ ತನಯಗೆ ಸಾರಥ್ಯವ ತಾ ಮಾಡಿ
ಭರದಿಂದ ಚಕ್ರವ ಹಿಡಿದುದರಿಂದಲೋ
ಪರಿಪರಿ ವಿಧದಿಂದ ಕುದುರೆಗಳ ತಾ ತೊಳೆದು
ಪರಿಪರಿ ಕೆಲಸದಿಂದಾಯಾಸದಿಂದಲೋ ?

ಪ್ರೇಮದಿಂದಲಿ ಬಂದ ಭಕ್ತರು ತನ್ನ ಚರಣ
ಕಮಲಯುಗ್ಮವ ಮುಟ್ಟಿ ಭಜಿಸುತಿರೆ
ಮಮತೆಯಿಂದಲಿ ಅವರ ಭವವ ಕಳೆವೆನೆಂದು
ಕಮಲನಾಭ ಶ್ರೀ ಪುರಂದರ ವಿಠಲನು ||

______________________________________

ಪಂಢರಾಪುರದ ಪಾಂಡುರಂಗ ಹರಿದಾಸರ ಕುಲದೈವವೆಂದರೂ ಸರಿ. ಬಹುಪಾಲು ಹರಿದಾಸರಿಗೆಲ್ಲಾ ವಿಟ್ಠಲನದೇ ಅಂಕಿತ. ವಾರಕರೀ ಸಂಪ್ರದಾಯದವರು (ವಾರಿ=ಯಾತ್ರೆ, ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವವರು ವಾರಕರಿ, ಆಡು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಾರ್ಕರಿ) ಆಷಾಢ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತೀಕ ಏಕಾದಶಿಯ ದಿನ ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ವಿಠಲನ ದರ್ಶನ ತಪ್ಪದೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಈಗ ಮಹಾರಾಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಪಂಢರಪುರದ ವಿಟ್ಠಲ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದೂ, ಅವನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಅಲ್ಲಿಯ ದೇವರಿಗೂ ಇಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ವಿಷ್ಣು – ಬಿಟ್ಟು – ಬಿಟ್ಟಿಗ – ವಿಟ್ಠಲ ಎಂದಾಯಿತೆಂದು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.

ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಆದರೆ ಈ ವಿಟ್ಠಲ ಮಾತ್ರ ಕನ್ನಡಿಗನೆಂದು, ಕನ್ನಡಿಗರ ದೇವರೆಂದೂ ಅಲ್ಲಿಯ ಮರಾಠಿ ಸಂತರೇ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. (ಸದ್ಯ, ಬೆಳಗಾವಿ ವಿವಾದ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ :)) ಸಂತ ನಾಮದೇವನ ಆಭಂಗಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ “ನಾಮ ಬರವೇ, ರೂಪ ಬರವೇ, ದರ್ಶನ ಬರವೇ ಕಾನಡಿಯಾ” (ಈ ಕನ್ನಡದವನ ಹೆಸರೇ ಸೊಗಸಿನದು, ರೂಪ ಚೆಲುವಾದುದು, ನೋಟವಂತೂ ಮೋಹಕವಾದುದು!”), ಕಾನಡಾ ವಿಟ್ಠಲ ವೋ, ಉಭಾ ಭೀಮರೇ ತೀರೀ (ಭೀಮಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ವಿಟ್ಠಲ ಕನ್ನಡದವನು), ಜ್ಞಾನದೇವನ ಅಭಂಗವೊಂದರಲ್ಲಿರುವ “ಕಾನಡ ಹೋ ವಿಟ್ಠಲೂ, ಕರ್ನಾಟಕೂ” (ವಿಟ್ಠಲನು ಕನ್ನಡಿಗ, ಕರ್ನಾಟಕದವನು)… ಕೆಲವು ನಿದರ್ಶನಗಳು. (ಆಧಾರ : ಪುರಂದರ ಸಾಹಿತ್ಯ ದರ್ಶನ)

ಪುರಂದರ ದಾಸರು ಪಂಢರಾಪುರದ ಪಾಂಡುರಂಗನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು.
ಪಂಢರಾಪುರದ ಪಾಂಡುರಂಗ ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರವಿಟ್ಟು ನಿಲ್ಲಲು ಬೇರೊಂದು ಕಥೆಯೇ ಇದೆಯಾದರೂ – ಪುಂಡಲೀಕ ಎಂಬ ಭಕ್ತನಿಗಾಗಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾದು ನಿಂತು, ಅಲ್ಲೇ ಕಲ್ಲಾದನಂತೆ – ಇಲ್ಲಿ ಪುರಂದರ ದಾಸರು ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕೆಲವು ಊಹೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀ. ಎಸ್. ಕೆ. ರಾಮಚಂದ್ರರಾಯರು ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ “ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ದರ್ಶನ” ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ “ಕ್ಷೇತ್ರದರ್ಶನ” ಎಂಬ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುರಂದರ ದಾಸರು ಸಂದರ್ಶಿಸಿರುವ ವಿವಿಧ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿರುವ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಪಂಢರಾಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವಾಗ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿದ್ದು, “ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರವಿಟ್ಟನು” ಎಂಬ ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಡು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಾಡನ್ನು ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣರು ಹಾಡಿದ ನಂತರವೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇನೊ.