ಅಮ್ಮನ ಪ್ರೀತಿಯ ನೆನಪಿಸುವ ತಿಳಿಸಾರು

“ನಿಮಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟದ ತಿಂಡಿ, ತಿನಿಸು, ಅಡುಗೆ ಯಾವುದು?” ಇದು ಅತಿ ಸುಲಭದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಕಠಿಣವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಹೌದು! ಎಷ್ಟೇ ಸರಳ ಅನ್ನಿಸಿದರೂ, ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರೆ, ಕ್ಷಣ ಕಾಲವಾದರೂ ಯೋಚಿಸಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಸೂರು ಪಾಕ್ ಇಷ್ಟವೆಂದರೆ ಜಿಲೇಬಿ, ಜಾಮೂನುಗಳು “ನನ್ನಲ್ಲಿ ಕೋಪವೇ? ನಾ ನಿನಗೆ ಬೇಡವೇ?” ಎಂದು ಪೆಚ್ಚುಮುಖ ಹಾಕಿಕೊಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಂಗಿಭಾತ್ ನನ್ನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು ಎಂದರೆ ಮಾವಿನಕಾಯಿ ಚಿತ್ರಾನ್ನಕ್ಕೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೋಂಡ ಮೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಪಕೋಡ ಒಲ್ಲೆನೆಂಬ ಅರ್ಥ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೇಕೆಂದರೆ ಅದು ಬೇಡವೇ ಅನ್ನಿಸುವುದಿದೆ.

ಯಾರಾದರೂ ಶ್ರಮ ವಹಿಸಿ ಇಂತಹದೊಂದು ಮೋಜಿನ ಸರ್ವೇ ನಡೆಸಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತಿಂಡಿ, ತಿನಿಸುಗಳ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ಪಟ್ಟಿಯೇ ನಮ್ಮೆದುರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಬಹುದು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅಡುಗೆಗಳಲ್ಲದೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ, ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳ ರುಚಿಕರ ಖಾದ್ಯಗಳ ಸುಂದರ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಮ್ಮೆದುರು ನಡೆಯುವುದಂತೂ ಖಂಡಿತ. ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಬಗೆಯ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ಇಷ್ಟವೆಂದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಹೋದರೆ, ಆ ಪದಾರ್ಥ ತನ್ನ ತುಷ್ಟಿಗುಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ಎಷ್ಟೇ ಇಷ್ಟವಾದರೂ ಅತಿಯಾದ ಸಿಹಿ ನಾಲಿಗೆಗೆ- ದೇಹದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ಕಹಿ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. “ಲೋಕೋ ವಿಭಿನ್ನ ರುಚಿಃ” ಎನ್ನುವಂತೆ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ರುಚಿಯೆನಿಸಿದ್ದು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸಹಿಸದು. ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಅನಿಷ್ಟವೆನಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಪರಮ ಪ್ರಿಯ. ಉಪ್ಪಿಟ್ಟು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೀಗಳೆಯುವವರು ಕೆಲವರಾದರೆ ಅದನ್ನೇ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಲವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.

ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಅಡುಗೆ, ತಿಂಡಿ ಯಾವುದಿರಬಹುದೆಂಬ ಕುತೂಹಲ ನನಗೂ ಇದೆ. ನೀವೆಲ್ಲ ಅದನ್ನು ಬರೆದು ತಿಳಿಸುವವರೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತೇನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ನನ್ನ ಇಷ್ಟವೇನೆಂದು ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಯಾವುದೋ “ಒಂದು” ತಿನಿಸನ್ನು ನನ್ನ ಮೆಚ್ಚಿನದೆಂದು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾದರೂ, ಸದಾಕಾಲವೂ ನನಗೆ ಬೇಕು ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುವ ಏಕಮಾತ್ರ ಅಡುಗೆಯೆಂದರೆ ತಿಳಿಸಾರು. ಇದು ಹಳತಾಯಿತೆಂದು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಸತಿ-ಪತಿಯರ ಸಂಬಂಧದ ಹಾಗೆ ; ಹಳೆಯ ಅಡುಗೆಯೇ ಆದರೂ ದಿನದಿನವೂ ಹೊಸದಾಗಿಯೇ ಕಾಣಿಸುವ ಮೋಹಕತೆ ತಿಳಿಸಾರಿಗಿದೆ. ತಿನ್ನಲು ಸುಲಭ, ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ತಯಾರಿಸುವುದು ಕೂಡ ಬಹಳ ಸುಲಭ.

ಹಸಿರು ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವಿನಂತಹ ಬಿಳುಪಾದ ಅನ್ನ. ಅದರ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಾರು. ಒಂದು ಚಮಚ ತುಪ್ಪ. ಜೊತೆಗಿಷ್ಟು ಕರಿದ ಹಪ್ಪಳ, ಸಂಡಿಗೆಗಳು, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ. ರುಚಿಗೆ ಬೇಕಾದರೆ ಸೌತೆಕಾಯಿ ಕೋಸಂಬರಿ. ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಲು ಇಷ್ಟಿದ್ದರೆ ನನಗಂತೂ ಸಾಕೇ ಸಾಕು! ಇದರ ಮುಂದೆ ಪಂಚಭಕ್ಷ್ಯ ಪರಮಾನ್ನಗಳು ಯಾರಿಗೆ ಬೇಕು? ಬೇಡವೇ ಬೇಡವೆಂದಲ್ಲ ಮತ್ತೆ! ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಇದ್ದರೆ ಬೇಕು. ಇರದಿದ್ದರೂ ಸರಿಯೇ. ಹೆಂಡಕುಡುಕ ರತ್ನನಿಗೆ ಕೈಹಿಡಿದ ಪುಟ್ನಂಜಿ ನಗುತ್ತಾ ಕೊಟ್ಟ ಉಪ್ಪು ಗಂಜಿಯೇ ಪ್ರಪಂಚವಾದಂತೆ, ನಾನು ತಿಳಿಸಾರಿನಿಂದಲೇ ಸಂತೃಪ್ತಳು.

ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ, ವಧು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ “ಹುಡುಗಿಗೆ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ಬರುತ್ತದೆಯೆ?” ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ, “ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಬರದಿದ್ದರೂ ಅನ್ನ, ಸಾರು ಮಾಡಲಂತೂ ಬರುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ಸಿದ್ಧ ಉತ್ತರ ಬರುತ್ತಿತ್ತು- ಸಾರು ಮಾಡಲು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೆ ನೆಮ್ಮದಿಯಾಗಿ ಬದುಕಲಂತೂ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕ್ಷೇಮ ಭಾವನೆಯೂ ಆ ಮಾತಿನ ಹಿಂದೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ತಿಳಿಸಾರು ತಯಾರಿಸಲು ಪಾಕ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತಿರುವಿ ಹಾಕುವುದೇನೂ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಕಷ್ಟದಿಂದ ಕಲಿಯುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಕಲಿಯಬಹುದಾದ, ಎಲ್ಲರೂ ಮಾಡಬಹುದಾದ, “ಸುಲಭದ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಸುಲಭವೆಂದೆನಿಸುವ” ಸರಳ ಅಡುಗೆಯಿದು.

ಸಾರು ರುಚಿಯೆನಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಬೇಳೆಯನ್ನು ಮೆತ್ತಗಾಗುವಂತೆ ಬೇಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಕುಕ್ಕರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳುವುದೇ ಬೇಡ. ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಎಂತಹ ಗಟ್ಟಿ ಬೇಳೆಯಾದರೂ ಹಣ್ಣಾಗಿ ಬೆಂದು ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ತೆರೆದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಳೆ ಬೇಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ರುಚಿಗೆ ಕೆಲವರು ತೊಗರಿ ಬೇಳೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಹೆಸರು ಬೇಳೆ, ಕಡಲೆ ಬೇಳೆಯನ್ನು ಬೆರೆಸುತ್ತಾರಾದರೂ, ತೊಗರಿಬೇಳೆಯಂತೂ ಕಡ್ಡಾಯ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ, ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ತೊಗರಿಬೇಳೆಯ ಬೆಲೆ ಗಗನಕ್ಕೇರಿದಾಗ ಹೌಹಾರಿದ ಸಾರು ಪ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ನಾನೂ ಒಬ್ಬಳು! ತೊಗರಿಬೇಳೆಯ ಜೊತೆ ಒಂದು ಟೊಮ್ಯಾಟೊ ಬೇಯಲು ಹಾಕಿದರೆ ಸಾರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರುಚಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ನುಣ್ಣಗೆ ಬೆಂದ ಬೇಳೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ನನಗೆ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ “ಬೆಳಗು” ಕವಿತೆಯ “…ನುಣ್ಣನೆ ಎರಕವ ಹೊಯ್ದಾ…” ಸಾಲು ನೆನಪಾಗುವುದೊಂದು ವಿಶೇಷ. ಈ ನುಣ್ಣನೆಯ ಬೇಳೆಯನ್ನು ಕಡೆದು, ಆ ಬೇಳೆಯ ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಸಾರಿನ ಪುಡಿ, ಹುಣಿಸೆ ರಸ, ಉಪ್ಪು ಬೆರೆಸಿ ಹದವಾಗಿ ಕುದಿಸಬೇಕು. ಸಾರಿನ ಪುಡಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗದಿದ್ದರೆ, ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಸಿದ್ಧ ಸಾರಿನ ಪುಡಿಗಳಿಗೆ ಮೊರೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಸಿಹಿ ಇಷ್ಟವಾಗುವಂತಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಚೂರು ಬೆಲ್ಲ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಲ್ಲ. ಸಾರಿನ ಪುಡಿಯ ಘಾಟು ವಾಸನೆ ಹೋಗುವ ತನಕ ಸಾರು ಕುದಿಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಕುದಿಯುವಾಗಲೇ ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು. ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ಸೌಟಿನಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಕಾಯಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಸಿವೆ, ಇಂಗು, ಕರಿಬೇವಿನ ಒಗ್ಗರಣೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಘಮಘಮಿಸುವ ತಿಳಿಸಾರಿನ ಅವತಾರವಾದಂತೆ!

ಸಾರು ಕುದಿಯುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮನೆ ತುಂಬ ಹರಡುವ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಿಯೇ ಸವಿಯಬೇಕು. ಸಾರು ಕುದಿದಷ್ಟು ರುಚಿ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಂದು ವಿಪರೀತ ಕುದಿಸಿದರೆ ಸಾರಿನಲ್ಲಿರುವ ನೀರೆಲ್ಲಾ ಆವಿಯಾಗಿ, ತಿಳಿಸಾರಿನ ಬದಲು, ಬಗ್ಗಡದಂತಹ ಗಟ್ಟಿ ಸಾರಿನ ರುಚಿ ನೋಡಬೇಕಾದ ಪಾಡು ನಮ್ಮದಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾರು ಹದವಾಗಿ ಕುದಿಯಬೇಕು. ಆದರೆ ಉಕ್ಕಿ ಸುರಿದು ಹೋದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಸಾರವೆಲ್ಲವೂ ನಷ್ಟವಾದಂತೆಯೇ. “ಉಕ್ಕಿದರೆ ಸಾರಲ್ಲ, ಸೊಕ್ಕಿದರೆ ಹೆಣ್ಣಲ್ಲ” ಎಂಬ ಗಾದೆಯೂ ಸಾರು ಉಕ್ಕಿದರೆ ರುಚಿ ಕೆಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಗುಜರಾತಿ ಮಿತ್ರರು ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಗು ನಾನು ಮಾಡಿದ್ದ ಸಾರನ್ನು ನೋಡಿ “ಸೂಪ್, ಸೂಪ್” ಎಂದು ಬಾಯಲ್ಲಿ ನೀರೂರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾರನ್ನು ಕೆಲವರು ಸೂಪ್ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾರನ್ನೂ ಸೂಪಿನಂತೆ ಬಟ್ಟಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಕುಡಿಯಬಹುದಾದರೂ ಸೂಪೇ ಬೇರೆ; ಸಾರೇ ಬೇರೆ. ಕನ್ನಡೇತರರು- ಈಚೆಗೆ ಕನ್ನಡಿಗರೂ- ಸಾರನ್ನು “ರಸಂ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರಾದರೂ ನನಗೇಕೋ ‘ಸಾರು’ ಪದದಲ್ಲಿರುವ ಮಾಧುರ್ಯ ಆ ಪದದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ! ಬಹುಶಃ ಇದಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಪೂರ್ವಗ್ರಹವೂ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು.

ಮೊಸರನ್ನವನ್ನು ತಾಯಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೋಜನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಡಿಸುವ ಪಾಯಸವನ್ನು‘ ತಾಯಿ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಎಲೆ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಡಿಸುವ ತೊವ್ವೆಯನ್ನೂ ಕೆಲವರು‘ ತಾಯಿ’ ಅನ್ನುವುದಿದೆ. ಸಾರನ್ನು ಯಾರೂ ತಾಯಿ ಎಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅದೇಕೋ ತಿಳಿಸಾರು ನನಗೆ ತಾಯಿಯ ನೆನಪನ್ನೇ ತರುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮ ಮಾಡಿ ಹಾಕಿದ ತಿಳಿಸಾರಿನ ನೆನಪು ನನ್ನ ಮನದಾಳದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದರಿಂದ ಹೀಗನ್ನಿಸಬಹುದು. ಅಮ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬೇಳೆ ಸಾರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಬೇಳೆಯ ಹಂಗೇ ಇಲ್ಲದ ಗೊಡ್ಡು ಸಾರು, ಮಾವಿನ ಕಾಯಿ ಸಾರು, ಬಾಣಂತನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ಮೆಣಸಿನ ಸಾರು- ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಮ್ಮನ ನೆನಪನ್ನು ಸಾರಿನೊಡನೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿರಬೇಕೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

ನಾನು ಬರೆದಿರುವ “ಅಮ್ಮ” ಎಂಬ ಕವನದಲ್ಲಿಯೂ ಅಮ್ಮನ ನೆನಪನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಸಾರಿಗೇ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಆ ಸಾಲುಗಳು ಹೀಗಿವೆ- “ಇಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಾರು ಕುದಿವಾಗ ಕರಿಬೇವ ಘಮದಂತೆ ಹಿತವಾಗಿ ಸುಳಿಯುತ್ತಾಳೆ”. ತಿಳಿಸಾರು ಕುದಿವಾಗ ಅಮ್ಮ ಏಕೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾಳೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ನನ್ನಲ್ಲಿ ತಾಯಿ, ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಬಗೆಗೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸೆಳೆತಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನನಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೀಗನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಮೊದಲು ತಿಳಿದಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಅನೇಕರಿಗೆ ನನ್ನಂತೆ ತಿಳಿಸಾರು ತಾಯಿಯ ಕೈಯಡುಗೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆಂದು ನಂತರ ತಿಳಿಯಿತು.

ನನ್ನ ಅಮ್ಮನಿಗಂತೂ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ನನಗಿರುವ ಅನುಕೂಲದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವೂ ಇರಲಿಲ್ಲವೆನ್ನಬಹುದು. ಕುಕ್ಕರ್ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ತೆರೆದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಳೆ ಬೇಯಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನಮ್ಮೂರಿನ ಗಡಸು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೇಳೆ ಎಂದೂ ಮೆತ್ತಗೆ ಬೇಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಆ ಸಾರಿಗೆ ರುಚಿ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದುದು ಅಮ್ಮನ ಅಕ್ಕರೆಯಲ್ಲದೆ, ಬೇರೇನೂ ಅಲ್ಲವೆಂಬುದು ನನ್ನ ಗಟ್ಟಿ ನಂಬಿಕೆ. ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ನನ್ನ ಅಕ್ಕನೂ ಈಚೆಗೆ ದೃಢಪಡಿಸಿದಳು.

ತಿಳಿಸಾರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟವೆನ್ನಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. “ದಿನವೂ ಅನ್ನ, ಸಾರಿನ ಸಪ್ಪೆ ಊಟವೆ?” ಎಂದು ಮೂಗೆಳೆಯುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಸಂತಸ, ಸಂಭ್ರಮ, ವಿಶೇಷಗಳಿಲ್ಲದ ಸಪ್ಪೆ ಬದುಕನ್ನು “ಸಾರನ್ನದಂತಹ ಬದುಕು” ಎಂದು ನಗೆಯಾಡಬಹುದು. ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳನ್ನು “ಪುಳಿಚಾರು” ಎಂದು ವಿನೋದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, “ಊಟ ತನ್ನಿಚ್ಛೆ, ನೋಟ ಪರರಿಚ್ಛೆ” ಎಂಬುದಂತೂ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯ. ನಾವು ತಿನ್ನುವ ಅಡುಗೆ ಯಾವುದೇ ಇರಲಿ ಸತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿರಲಿ. ಸಾರಯುಕ್ತವಾಗಿರಲಿ. ನನ್ನ ಪಾಲಿಗಂತೂ ಏನೇ ಬರಲಿ, ಸಾರಿರಲಿ!
***
(ಏಪ್ರಿಲ್, ೧೧, ೨೦೦೭ `ದಟ್ಸ್ ಕನ್ನಡ’ ತುಳಸಿವನ’ ಆಂಕಣ)

ಡೈರಿ ಹೇಳೆ, ಮುಂದೇನೆ?

ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಕೊಂಡುತಂದಿದ್ದ ದಿನಸಿಯನ್ನು ಕಾರಿನಿಂದ ಒಳತಂದಿಟ್ಟು, ಕುಡಿಯಲೆಂದು ಲೋಟಕ್ಕೆ ನೀರು ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಬಾಗಿಲ ಕರೆಘಂಟೆಯ ಸದ್ದು. ಫೋನ್ ಮಾಡಿ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಸದೆ, ನಾವಾಗಿ ಕರೆಯದೆ, ಯಾರ ಮನೆಗೆ ಯಾರೂ ಬಾರದ ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ, ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಬಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಕರೆಘಂಟೆಯ ಸದ್ದು ನನ್ನನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಫೆಡೆಕ್ಸ್‌ನವನು ಯಾವುದೋ ಪ್ಯಾಕೇಜು ತಂದಿದ್ದು, ಸಹಿಗಾಗಿ ಕಾದಿರಬಹುದೆಂದೆಣಿಸಿ ಬಾಗಿಲಿನ ಮಾಯಾಕಿಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಣುಕಿದೆ. ಸಮವಸ್ತ್ರ ತೊಟ್ಟ ಕೊರಿಯರಣ್ಣನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನನಗೆ ಕಂಡಿದ್ದು ಮುಳ್ಳಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದಂತೆ, ಚಡಪಡಿಸುತ್ತಾ ನಿಂತಿದ್ದ ಹೆಂಗಸಿನ ಮುಖ.

ಅವಳ ಮುಖಚರ್ಯೆ ಭಾರತೀಯತೆಯನ್ನು ಸಾರಿದರೂ ನನ್ನ ಪರಿಚಿತಳಂತೂ ಅಲ್ಲ! ಇವಳಾರಿರಬಹುದು? ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನಲ್ಲೇನು ಕೆಲಸ? ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯಲೇ? ಬೇಡವೇ? ಅಪರಿಚಿತರಿಗೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದು ಅಪಾಯವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿಕೊಂಡವರ- ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಓದಿದ, ಕೇಳಿದ ಘಟನೆಗಳೆಲ್ಲಾ ನೆನಪಾಗಿ ಕೈ ಚಿಲುಕದತ್ತ ಸರಿಯಲು ಅನುಮಾನಿಸಿತು. ಕ್ಷಣವೊಂದು ಯುಗವಾದಂತೆ ಚಡಪಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹೆಂಗಸು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕರೆಘಂಟೆ ಒತ್ತಿದಳು. ಯೋಚನೆಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದೆ.

ಅವಳು ಸರಕ್ಕನೆ ನನ್ನನ್ನು ಸರಿಸಿ ಒಳಬಂದಿದ್ದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅನುಮಾನಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ನನ್ನ ಮಾತಿಗೆ ಕಾಯದೆ ಆತುರದಿಂದ ಅವಳು ತನ್ನ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು. ಅವಳ ಮನೆ ಇರುವುದು ನನ್ನ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಎಂದಳು. ತನ್ನ ಮನೆ ನಂಬರ್ ಹೇಳಿದಳು. ಆ ಮನೆ ನಾನು ನಿತ್ಯ ಕಾರೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿಬರುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವುದೆಂಬುದು ನನ್ನರಿವಿಗೆ ಹೊಳೆಯಿತು. ಆ ಮನೆಯ ಎದುರು ಆಗೀಗ ಆಕೆಯನ್ನು ಕಾರಿನ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡದ್ದೂ ನೆನಪಾಗಿ ಆತಂಕ ಮರೆಯಾಗಿ ನಿಂತೇ ಇದ್ದ ಅವಳನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದೆ. ಮುಳ್ಳಿನ ಮೇಲೆ ಕೂತಂತೆ ತಲ್ಲಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳು, ‘ನಿನ್ನಿಂದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಸಹಾಯವಾಗಬೇಕು? ದಯವಿಟ್ಟು ಮಾಡುತ್ತೀಯಾ?…’ ಎಂದಳು. ಇದು ನನ್ನಿಂದ ಏನೋ ಪಡೆಯಲು, ಬಹುಶಃ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವಿಗೆ ಇದು ಪೀಠಿಕೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ‘ನನಗೆ ಕೆಲಸವಿದೆ… ಅದೇನು ಬೇಗ ಹೇಳು…’ ಎಂದೆ, ನಿರಾಸಕ್ತಿಯ ದನಿಯಲ್ಲಿ.

ಅವಳು ತನ್ನ ಕೈಚೀಲದಿಂದ ನೂರರ, ಐವತ್ತರ ನಾಲ್ಕಾರು ಡಾಲರು ನೋಟುಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ನನ್ನ ಮುಂದಿಟ್ಟಳು. ನಾನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ‘ಈ ಹಣವನ್ನು ನನಗೇಕೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ?’ ಕೇಳಿದೆ. ‘ಈ ಹಣ ನಿನಗಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನೀನು ಹೇಗಾದರೂ ಮಾಡಿ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಬೇಕು. ನನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗನೂ, ನಿನ್ನ ಮಗನೂ ಒಂದೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಿನ್ನಿಂದ ಈ ಕೆಲಸ ಈ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.’ ಎಂದು ತನ್ನ ಮಗನ ಹೆಸರು, ಚಹರೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ದೈನ್ಯದಿಂದ ಕುಳಿತಳು. ‘ನಿನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ನೀನೇ ಕೊಡಬಹುದಲ್ಲ? ನಾನೇಕೆ?’ ನನ್ನಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು…

‘ನಾನು ಈಗ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಗಂಡ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮನೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನನ್ನನ್ನು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದಾನೆ. ಅದೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಥೆ. ಮತ್ತೆಂದಾದರೂ ನಿನ್ನ-ನನ್ನ ಭೇಟಿಯಾದರೆ ಆಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ನಾನು ಗೆಳತಿಯೊಬ್ಬಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ. ಅವಳ ನೆರವಿನಿಂದ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟೊಂದರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ದುಡಿದು ಉಳಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಬೇಕೆನ್ನಿಸಿತು. ನನ್ನ ಮನೆಯ ಮುಂದೆಯೇ ಹಾದುಬಂದೆ, ಗಂಡನ ಕಾರು ಕಾಣಿಸಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಇರುವಂತಿಲ್ಲ ; ಇದ್ದರೆ ನೀನೂ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತೀ. ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡು, ನಿನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ…’ ಎಂದು ನನ್ನ ಕೈಯನ್ನೊಮ್ಮೆ ಮೆಲ್ಲನೆ ಒತ್ತಿ, ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ತೊಡೆದುಕೊಳ್ಳಲೂ ಪುರಸೊತ್ತಿಲ್ಲದವಳಂತೆ, ತೆರೆದೇ ಇದ್ದ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದೋಡಿ ಮರೆಯಾದಳು. ಬಿರುಬಿಸಿಲಿನ ಈ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕುಳಿತೇ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆಯೇ? ಎಂದುಕೊಂಡೆ : ನನ್ನ ಮುಂದಿದ್ದ ಡಾಲರು ನೋಟುಗಳು ಅಲ್ಲವೆಂದವು.

***
(`Vijaya Next’ ಪತ್ರಿಕೆಯ ‘ಅವಳ ಡೈರಿ’ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ.)

`ಕರುಣಿಸೋ ರಂಗಾ!’ – ಇಂಥ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂತಸಗಳ ಈ ಬಾಳಿಗೆ!

sjoshi

ನಿನ್ನೆ, ಜುಲೈ, ಹದಿಮೂರರ ಸಂಜೆ, ಅರೋರಾದ ಬಾಲಾಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಕನ್ನಡಕೂಟದ ವಾರ್ಷಿಕ ‘ದಾಸ ದಿನ’ ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಗಾಯಕ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಷಿಯವರ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಿತ್ತು. ಪಂಡಿತ ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿಯವರ ಮಗನೂ, ಶಿಷ್ಯನೂ ಆದ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಷಿಯವರು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತಂದೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಅದೇ ರೂಪ, ಅಷ್ಟೊಂದು ಪಕ್ವಗೊಂಡಿರದ, ಆದರೆ ಅದೇ ದನಿ! ಸಹಜವಾಗಿ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಮೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಲವಾರು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು! ಪ್ರಸಿದ್ಧರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಹೆತ್ತವರ ನೆರಳಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ತಮ್ಮದೇ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅದೆಷ್ಟು ಕಷ್ಟವಲ್ಲವೇ ಅನ್ನಿಸಿತು. ಜನರ ಮನಸ್ಸು ಅವರಿಗೇ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಕಡಿ ಹಿಡಿದು ಅಳೆಯತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಆ ದನಿಯೊಡನೆ ಈ ದನಿಯ ಹೋಲಿಕೆ ಬೇಡವೆಂದರೂ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಿಂದೂಸ್ತಾನೀ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಈ ಗಾಯಕನದು ಅದ್ಭುತ ಪರಿಣತಿ, ಅದನ್ನೇ ಹಾಡುವ ಒಲವು. ಆದರೆ, ದಾಸದಿನದ ಪ್ರಯುಕ್ತ, ಕೆಲವು ದಾಸರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುವಂತೆ ಮೊದಲೇ ಕೋರಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅದನ್ನು ಹಾಡಲು ಒಪ್ಪಿದ್ದರು. ಮೊದಲೊಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಗೀತೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ನಂತರ ದಾಸಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆಯಿಟ್ಟರು. ವಾದಿರಾಜರ ‘ಹರಿಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡೊ ನಿರಂತರ’, ವಿಜಯದಾಸರ ‘ಸದಾ ಎನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ’ ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದಿದ್ದೆಲ್ಲಾ ಪುರಂದರ ದಾಸರ ಪದಗಳು!

sj and bj

‘ಕರುಣಿಸೋ ರಂಗಾ ಕರುಣಿಸೋ… ಹಗಲು ಇರಳು ನಿನ್ನ ಸ್ಮರಣೆ ಮರೆಯದಂತೆ’… ಎಂದು ಅವರು ಮುಂದಿನ ಹಾಡನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೊಡನೆ ಶೋತೃ ವೃಂದದಿಂದ ಚಪ್ಪಾಳೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಆ ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ತೇಲಿಬಂದಿದ್ದು ಪಂಡಿತ್ ಭೀಮಸೇನ್ ಜೋಷಿಯವರ ನೆನಪು. ಇದೇ ಅದ್ಧೂರಿಯ ಸ್ವಾಗತ ‘ಬಾಗ್ಯದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮಾ…’ ಹಾಡಿಗೂ. ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿಯವರ ‘ದಾಸವಾಣಿ’ ಆಲ್ಬಂ‍ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಹಾಡಿನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಷಿಯವರು ಕೆಲವು ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಈ ಹಾಡಿನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ದಿನ ಹನ್ನೆರಡರ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದ ಅವರೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದರಂತೆ! ಈ ಕೃತಿಯ ರಾಗ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಭೀಮಸೇನಜೋಷಿಯವರೇ ಮಾಡಿದ್ದಂತೆ. ಆದರೆ, ‘ಭಾಗ್ಯದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ…’ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಸ್ತಿಯಾದ್ದರಿಂದ, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಂತೆ. ಆದರೆ, ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಕವರಿನ ಮೇಲೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಹೆಸರು ಇರಲೇಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಂದ ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿಯವರ ಹೆಸರನ್ನೇ ಅಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು.

ನಂತರ,‘ಭಾಗ್ಯದ ಲಕ್ಷಿ ಬಾರಮ್ಮಾ’ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಒಂದು ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ನಟ ದಿವಂಗತ ಶಂಕರ್ ನಾಗ್ ಅವರನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ, ಅವರಿಗೆ ಸಿನಿಮಾ ಹೆಸರು ನೆನಪಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲೇ ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ, ನಾನು ಮತ್ತು ಇನ್ನ್ಯಾರೋ ಕೂಗಿ ಹೇಳಿದೆವು… ‘ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ… ನಾವಿರೋದೇ ಹೀಗೆ!’, ‘ಅನಂತ್ ನಾಗ್-ಶಂಕರ್ ನಾಗ್ ಸಿನಿಮಾ!’ ಎಂದು. 🙂

ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿಯವರ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಕನ್ನಡವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಬಾರದು. ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಸ್ನೇಹಿತರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವರನ್ನು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ‘ಕನ್ನಡ ಸ್ವಲ್ಪ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮಾತಾಡಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದಿದ್ದರು. ಎಂಟು-ಒಂಭತ್ತರ ಎಳೆವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಗುರುವಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಾ, `ಕುಂದಗೋಳ’ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗುರುವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು, ಕೊನೆಗೆ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಮುಂಬಯಿಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಭೀಮಸೇನೆಜೋಷಿಯವರ ಮಗನಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡಲು ಬರಬಹುದೆಂದು ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲೂ ಇಲ್ಲ ಅನ್ನಿ.

sjoshi3

ಹಾಗಾಗಿ, ದಾಸರ ಪದಗಳ ಕನ್ನಡ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಪ್ಪುಗಳಿದ್ದವಂತೆ. ‘ಭಾಗ್ಯದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮಾ’ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವು ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ದೋಷಗಳಿದ್ದವೆಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳಿದರು. ನಾನು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋಗಿದ್ದೆನೆಂದರೆ ನನಗೆ ಒಂದೂ ಗೊತ್ತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ‘ತಪ್ಪು ನೋಡದೆ ಬಂದೆಯಾ?’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾದ ಮತ್ತೊಂದು ದಾಸರ ಪದ, ದೇವ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ನನ್ನಂತಹ, ಒಂದೂ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸದ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೂ ಅರ್ಪಣೆಯಾದಂತಾಯಿತು.

‘ದೇವ ಬಂದಾ ನಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿ ಬಂದಾ!’ – ಈ ಹಾಡು ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿಯವರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲೇ ನಾನು ಮೊದಲು ಕೇಳಿದ್ದು. ನಂತರವೂ ಅದೆಷ್ಟು ಬಾರಿ ಕೇಳಿದ್ದೇನೋ ಲೆಕ್ಕವಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಈ ಹಾಡನ್ನು ಬೇರೆ ದನಿಗಳಲ್ಲೂ ಕೇಳಿದ್ದರೂ ನನಗೆಂದೂ ಅದು ರುಚಿಸಿಲ್ಲ. ಈ ಗಾಯಕ ಅದನ್ನು ಇನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಾಡಿ, ಮನದಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಸುಕಾಗಿಸುತ್ತಾರೋ ಎಂದು ನನಗೆ ಅಳುಕಿತ್ತು. ಇಲ್ಲ! ಹಾಗೇನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಷಿಯವರು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮನದಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿಯವರೇ ರೂಪತಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತಂದೆಯಿಂದ ಮಗನ ಹುಟ್ಟು, ಮಗನ ಮೂಲಕ ತಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಅದ್ಭುತಕ್ಕೆ ಬೆರಗಾದೆ! ಅವಿನಾಶ್ ಡಿಘೆಯವರ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ, ಪ್ರಶಾಂತ್ ಪಾಂಡವ್ ಅವರ ತಬಲವಾದನ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಅವರ ಸಂಗೀತದ ಮೆರುಗನ್ನು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದವು.

ಸಂಗೀತದ ನಂತರ, ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿಯವರ ಬದುಕಿನ ಅಪರೂಪದ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದಿದ್ದ ‘ಕಿರುಚಿತ್ರ’ವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ, ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿಯವರು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಪುಟ್ಟ ಮಗುವನ್ನು ಮುದ್ದಾಡುವ, ಆಟವಾಡುವ ದೃಶ್ಯವೊಂದು ಬಂತು. ಅದನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಷಿಯವರು ತಕ್ಷಣ ಹಿಂತಿರುಗಿ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರತ್ತ ನೋಡಿ ‘ಅದು ನಾನೇ!’ ಎಂದು ನಕ್ಕರು. ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತೃವಾತ್ಸಲ್ಯದ ಒಂದು ಸುಂದರ ನೆನಪಿತ್ತು.

ಸುಂದರ ಸಂಜೆ, ಸೊಗಸಾದ ಔತಣ, ಸಂಗೀತಪ್ರಿಯರೊಡನೆ ಸಂವಾದ! ಬದುಕಿನ ಸಾರ್ಥಕ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಲದೇ?