ಆನಂದವಾದ ಮಿಠಾಯಿ – ಹೀಗೂ ಒಂದು ಹೊಳಹು

‘ನಂದತನಯ ಗೋವಿಂದನ ಭಜಿಪುದಾನಂದವಾದ ಮಿಠಾಯಿ’ ಗಾಯಕಿ ಎಂ. ಎಸ್. ಶೀಲಾರ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಂದೋ ಕೇಳಿದ್ದ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಈಚೆಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕೇಳಿದೆ. ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಈ ಕೀರ್ತನೆಯ ರಚನಕಾರರಾದ ಪುರಂದರದಾಸರು, ನುರಿತ ವ್ಯಾಪಾರಿಯೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಲು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಸರಕುಗಳಿಗಿಂತ ತನ್ನದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಅನುಸರಿಸುವ ತಂತ್ರವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರಲ್ಲವೇ ಎನ್ನಿಸಿತು.

‘ಮಿಠಾಯಿ’ ಎಂಬುದೊಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ, ಅಷ್ಟೊಂದು ಅಪರೂಪವೇನೂ ಆಗಿರದ ಒಂದು ಸಿಹಿ ತಿನಿಸು. ಆದರೆ ಈ ಉತ್ಪನ್ನ ನಿಜವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಜನ ಒಪ್ಪುವಂತೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಸರಕಿಗೆ ಜಾಹೀರಾತಿನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೈಕಟ್ಟಿ ಕೂಡುವ ಕಾಲ ಇಂದಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಅಂದೂ ಇರಲಾರದು. ಪುರಂದರದಾಸರು ಇತರ ಹರಿದಾಸರಂತೆಯೇ, ಹರಿ ಸರ್ವೋತ್ತಮತ್ವವನ್ನು, ಹರಿ ಪಾರಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ದೀಕ್ಷೆ ತೊಟ್ಟವರು. ಆದರೆ, ಹಲವಾರು ಮತಪಂಥಗಳು, ತಾತ್ವಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಇರುವ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ, ದಾಸರ ನಂಬಿಕೆ ಉಳಿದವರದ್ದೂ ಆಗಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ತಾವು ನಂಬಿರುವ ತತ್ವವನ್ನು, ಪೂಜಿಸುವ ದೈವವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ದಾಸರು ಅನುಸರಿಸಿರುವ ತಂತ್ರ ಯಾವ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಶಾಲೆ ಕಲಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಏನಲ್ಲ.

ಪುರಂದರದಾಸರು ದಾಸತ್ವ ವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ‘ನವಕೋಟಿ ನಾರಾಯಣ’ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರಿ. ಹಾಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ವ್ಯವಹಾರ ಅವರಿಗೆ ಅಪರಿಚಿತ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿರಲಾರದು. ವ್ಯಾಪಾರೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅಸಲು, ಬಡ್ಡಿ, ಸಾಲ, ಸಂದಾಯ, ಸಂಬಳ, ಬಾಡಿಗೆ, ಸುಂಕ, ದುಡ್ಡು, ದುಗ್ಗಾಣಿ, ಚೀಟಿ ಬರೆಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳನ್ನು ಅವರ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ವಾಣಿಜ್ಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ವೈಶ್ಯ ವರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ‘ಶೆಟ್ಟಿ’ ಎಂಬ ಪದ ಕೂಡ ಅವರ ಹಲವು ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಿರಿವಂತ ದೈವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ತಿರುಪತಿಯ ವೆಂಕಟರಮಣನನ್ನು ದಾಸರು ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ ‘ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಹರಿದಾಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಅವರು ‘ಶ್ರೀಪತಿ ಪಾದಾರವಿಂದ ಸೇವೆಯೆಂಬ ವ್ಯಾಪಾರ ನಮಗಾಯಿತು’ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಾರೀ ವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಇರಲಿ, ಈಗ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ‘ಮಿಠಾಯಿ’ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ದಾಸರು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಬಗೆಯನ್ನು ನೋಡೋಣ. ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸುವ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ‘ಕ್ಯಾಂಡಿ’ಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಡುವ ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವ ತಾಯಂದಿರು, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕ್ಯಾಂಡಿಗಳ ಬದಲು ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಗೋಡಂಬಿ, ಬಾದಾಮಿ ಮುಂತಾದ ಆರೋಗ್ಯಕಾರಿ ಒಣ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಇಂದಿನ ಪದ್ಧತಿ. ಪುರಂದರದಾಸರ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೀಗೆಯೇ ಇತ್ತೋ ಅರಿಯೆ, ದಾಸರು ‘ದಧಿ, ಘೃತ, ಕ್ಷೀರಕ್ಕಿಂತಲು ಇದು ಬಹು ಅಧಿಕವಾದ ಮಿಠಾಯಿ, ಕದಳಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಖರ್ಜೂರ ರಸಗಳನು ಮೀರುವುದೀ ಮಿಠಾಯಿ’ ಎಂದು ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಮೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆರೋಗ್ಯಕರ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗುಣಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಈ ಮಿಠಾಯಿ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇನ್ನು ಬೇರೆ ಪದಾರ್ಥ ಹೊಂದುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೇಕೆ? ಮಕ್ಕಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳು ತಮ್ಮಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ಸಾರಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪೇಯಗಳ ಜಾಹೀರಾತನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಮುಂದಿನ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಚಾರ ಜೋರಾಗಿಯೇ ನಡೆದಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ‘ಪಂಚ ಭಕ್ಷ್ಯಂಗಳ ಷಡ್ರಸಾನ್ನಗಳ ಮಿಂಚಿದಂಥ ಮಿಠಾಯಿ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ‘ಜಪ ತಪ ಸಾಧನಗಳಿಗಿಂತಲು ಬಹು ಅಪರೂಪದ ಮಿಠಾಯಿ’ ಎಂದು ತಮ್ಮ ‘ಉತ್ಪನ್ನ’ದ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ‘ವ್ಯಾಯಾಮವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಡಿ, ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಡಿ. ಆದರೂ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಗಾಗಿ!’ ಎನ್ನುವ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಂತೆ, ಜಪ, ತಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಪಡಿಪಾಟಲು ಪಡದೆ ಅತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಮುಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗ! ಅದೂ ದೊಡ್ಡ ಆಮಿಷವೇ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ‘ಮಿಠಾಯಿ’ಯ ಬೆಲೆಯೂ ಕೂಡ ಉಳಿದ ಸರಕುಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವೆಂದು ಸಾರುತ್ತಾರೆ. ಇದೂ ಕೂಡ ಮತ್ತೊಂದು ಜಾಹೀರಾತು ತಂತ್ರವೇ. ಬೆಲೆಯುಳ್ಳ ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಹುಚ್ಚು ಹತ್ತಿಸಿಕೊಂಡವರು ಒಂದಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚು ತೆತ್ತಾದರೂ ತಮ್ಮ ‘ಬ್ರಾಂಡ’ನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ ಹೊರತು, ಅದರಂತೆಯೇ ಇರುವ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿರುವ ಇತರ ಅಗ್ಗದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಡಪಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಳ್ಳರು. ಈ ಗುಟ್ಟನ್ನು ಬಲ್ಲ ಅನುಭವಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ದಾಸರು, ‘ಜಿಪುಣಮತಿಗಳಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದಿಹ ಪುರಂದರವಿಠಲ ಮಿಠಾಯಿ’ ಎಂದು ತಮ್ಮ ಬತ್ತಳಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊನೆಯ ಬಾಣವನ್ನು ಹೊರಗೆ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ‘ಮಿಠಾಯಿ’ ಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಮಿಠಾಯಿಗಿಲ್ಲ ನಷ್ಟ, ಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತಿರುವರಿಗೇ ಜಿಪುಣನೆಂಬ ಪಟ್ಟ!

‘ಕಲ್ಲು ಸಕ್ಕರೆ ಕೊಳ್ಳಿರೊ’, ‘ಹಣ್ಣು ಬಂದಿದೆ ಕೊಳ್ಳಿರೊ’, ‘ಹೂ ಬೇಕೇ ಹೂ ಪರಿಮಳದ’, ಮುಂತಾದ ಕೀರ್ತನೆಗಳೂ ಕೂಡ ಇದೇ ಮಾದರಿಯವು. ‘ಎತ್ತು ಹೇರುಗಳಿಂದ ಹೊತ್ತು ಮಾರುವುದಲ್ಲ, ಒತ್ತೊತ್ತಿ ಗೋಣಿಯಲಿ ತುಂಬುವುದಲ್ಲ’ ಎಂದು ತಾವು ಮಾರಲು ಹೊರಟಿರುವ ‘ಫುಲ್ಲಲೋಚನನೆಂಬ ಕಲ್ಲುಸಕ್ಕರೆ’ಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವ ದಾಸರಿಗೆ, ‘ಉತ್ತಮ ಸರಕಿದು, ಅತಿ ಲಾಭ ಬರುವಂಥ’ ಎಂದು ಜನರನ್ನು ತಮ್ಮತ್ತ ಸೆಳೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮಾರಾಟ ತಂತ್ರಗಳು ಕರತಲಾಮಲಕ. ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದ ಕೀರ್ತನೆಯೊಂದು, ಈ ಬಾರಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹೊಸ ಹೊಸ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಳೆಸಿ, ತುದಿನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ‘ಮಿಠಾಯಿ’ಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಸವಿದಂಥ ಸಿಹಿಯಾದ ಅನುಭವವೊಂದನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡಿತು.

(ಫೆಬ್ರುವರಿ, ೭, ೨೦೧೧, ಸೋಮವಾರದ `ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ’ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.)

ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ ಎಲ್ಲಾ ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ

ರಚನೆ : ಪುರಂದರದಾಸರು
ಗಾಯಕ – ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ

ಹಾಡು ಕೇಳಿ

ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ ಎಲ್ಲಾ ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ ||ಪ||

ಆನೆ ಕುದುರೆ ಒಂಟೆ ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ
ಸೇನೆ ಭಂಡಾರವು ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ
ಮಾನಿನಿಯರ ಸಂಗ ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ
ದೊಡ್ಡ ಕ್ಷೋಣೀಶನೆಂಬುದು ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ ||೧||

ಮುತ್ತು ಮಾಣಿಕ್ಯ ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ
ಚಿನ್ನ ಛತ್ರ ಚಾಮರ ಧ್ವಜ ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ
ಸುತ್ತಗಲ ಕೋಟೆ ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ
ಮತ್ತೆ ಉತ್ತಮಪ್ರಭುತ್ವ ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ ||೨||

ಕಂಟಕರೆಂಬೋದು ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ
ನಮ್ಮ ನೆಂಟರು ಇಷ್ಟರು ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ
ಉಂಟಾದ ಗುಣನಿಧಿ ಪುರಂದರವಿಠಲನ
ಬಂಟನಾಗದವ ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ ||೩||

ಕೊಡು ಬೇಗ ದಿವ್ಯಮತಿ

ಹಾಡು ಕೇಳಿ

ಕೊಡು ಬೇಗ ದಿವ್ಯಮತಿ ಸರಸ್ವತಿ ||ಪಲ್ಲವಿ||

ಮೃಡ ಹರಿ ಹಯಮುಖರೊಡೆಯಳೆ ನಿನ್ನ
ಅಡಿಗಳಿಗೆರಗುವೆ ಅಮ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ರಾಣಿ||ಅನು ಪಲ್ಲವಿ||

ಇಂದಿರಾ ರಮಣನ ಹಿರಿಯ ಸೊಸೆಯು ನೀನು
ಬಂದೆನ್ನ ವದನದಿ ನಿಂದು ನಾಮವ ನುಡಿಸೆ||೧||

ಅಖಿಲ ವಿದ್ಯಾಭಿಮಾನಿ ಅಜನ ಪಟ್ಟದ ರಾಣಿ
ಸುಖವಿತ್ತು ಪಾಲಿಸೆ ಸುಜನ ಶಿರೋಮಣಿ||೨||

ಪತಿತ ಪಾವನೆ ನೀನೇ ಗತಿಯೆಂದು ನಂಬಿದೆ
ಸತತ ಪುರಂದರ ವಿಠಲನ ತೋರೆ||೩||

ತಿರುಪತಿ ವೆಂಕಟರಮಣ, ನಿನಗೇತಕೆ ಬಾರದು ಕರುಣ?

ಪುತ್ತೂರು ನರಸಿಂಹನಾಯಕರ ದನಿಯಲ್ಲಿ

ತಿರುಪತಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ನಿನಗೇತಕೆ ಬಾರದೊ ಕರುಣ
ನಂಬಿದೆ ನಿನ್ನಯ ಚರಣ ಪರಿಪಾಲಿಸಬೇಕೋ ಕರುಣ

ಅಳಗಿರಿಯಿಂದಲಿ ಬಂದ ಸ್ವಾಮಿ ಅಂಜನ ಗಿರಿಯಲಿ ನಿಂದ
ಕೊಳಲನೂದುವ ಚಂದ ನಮ್ಮ ಕುಂಡಲರಾಯ ಮುಕುಂದ

ಬೇಟೆಯಾಡುತ ಬಂದ ಸ್ವಾಮಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಿಂದ
ವೀಟುಗಾರ ಗೋವಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಜೇನು ಸಕ್ಕರೆಯನು ತಿಂದ

ಮೂಡಲಗಿರಿಯಲಿ ನಿಂದ ಮುದ್ದು ವೆಂಕಟಪತಿ ಬಲವಂತ
ಈಡಿಲ್ಲ ನಿನಗೆ ಶ್ರೀಕಾಂತ ಈರೇಳು ಲೋಕಕನಂತ

ಆಡಿದರೆ ಸ್ಥಿರವಪ್ಪ ಅಬದ್ಧಗಳಾಡಲು ಒಪ್ಪ
ಬೇಡಿದ ವರಗಳನಿಪ್ಪ ನಮ್ಮ ಮೂಡಲಗಿರಿ ತಿಮ್ಮಪ್ಪ

ಅಪ್ಪವು ಅತಿರಸ ಮೆದ್ದ ಸ್ವಾಮಿ ಅಸುರರ ಕಾಲಲಿ ಒದ್ದ
ಸತಿಯ ಕೂಡಾಡುತಲಿದ್ದ ಸ್ವಾಮಿ ಸಕಲ ದುರ್ಜನರನು ಗೆದ್ದ

ಬಗೆ ಬಗೆ ಭಕ್ಷ್ಯ ಪರಮಾನ್ನ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಸಕಲ ಶಾಲ್ಯನ್ನ
ಬಗೆ ಬಗೆ ಸೊಬಗು ಮೋಹನ್ನ ನಮ್ಮ ನಗುಮುಖದ ಸುಪ್ರಸನ್ನ

ಕಾಶಿ ರಾಮೇಶ್ವರದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಕೆ ಬರುವುದು ಚಂದ
ದಾಸರ ಕೂಡೆ ಗೋವಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ದಾರಿ ನಡೆವುದೆ ಚೆಂದ

ಎಲ್ಲಾ ದೇವರ ಗಂಡ ಅವ ಚಿಲ್ಲರೆ ದೈವದ ಮಿಂಡ
ಬಲ್ಲಿದವರಿಗೆ ಉದ್ದಂಡ ಶಿವ ಬಿಲ್ಲ ಮುರಿದ ಪ್ರಚಂಡ

ಕಾಸು ತಪ್ಪಿದರೆ ಪಟ್ಟಿ ಬಡ್ಡಿ ಕಾಸು ಬಿಡದೆ ಗಂಟು ಕಟ್ಟಿ
ದಾಸನೆಂದರೆ ಬಿಡ ಗಟ್ಟಿ ನಮ್ಮ ಕೇಸಕ್ಕಿ ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಸೆಟ್ಟಿ

ದಾಸರ ಕಂಡರೆ ಪ್ರಾಣ ತಾ ಧರೆಯೊಳಧಿಕ ಪ್ರವೀಣ
ದ್ವೇಷಿಯ ಗಂಟಲ ಗಾಣ ನಮ್ಮ ದೇವಗೆ ನಿತ್ಯ ಕಲ್ಯಾಣ

ಮೋಸ ಹೋಗುವನಲ್ಲಯ್ಯ ಒಂದು ಕಾಸಿಗೆ ಒಡ್ಡುವ ಕಯ್ಯ
ಏಸು ಮಹಿಮೆಗಾರನಯ್ಯ ನಮ್ಮ ವಾಸುದೇವ ತಿಮ್ಮಯ್ಯ

ಚಿತ್ತಾವಧಾನ ಪರಾಕು ನಿನ್ನ ಚಿತ್ತದ ದಯ ಒಂದೇ ಸಾಕು
ಸತ್ಯವಾಹಿನಿ ನಿನ್ನ ವಾಕು ನೀನು ಸಕಲ ಜನರಿಗೆ ಬೇಕು

ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪರಿಷೆಯ ಗುಂಪು ಮತ್ತಲ್ಲಲ್ಲಿ ತೋಪಿನ ತಂಪು
ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಿನ ಸೊಂಪು ಮತ್ತಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪರಿಮಳದಿಂಪು

ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಜನಗಳ ಕೂಟ ಮತ್ತಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಟ
ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪಿಡಿದ ಕೋಲಾಟ ಮತ್ತಲ್ಲಿಂದ ಊರಿಗೆ ಓಟ

ಪಾಪ ವಿನಾಶಿನಿ ಸ್ನಾನ ಹರಿ ಪಾದೋದಕವೆ ಪಾನ
ಕೋಪ ತಾಪಗಳ ನಿಧಾನ ನಮ್ಮ ಪುರಂದರ ವಿಠಲನ ಧ್ಯಾನ

ಪುತ್ತೂರು ನರಸಿಂಹನಾಯಕರ ದನಿಯಲ್ಲಿ

ಒಲ್ಲನೋ ಹರಿ ಕೊಳ್ಳನೋ

ಒಲ್ಲನೋ ಹರಿ ಕೊಳ್ಳನೋ ||ಪ||
ಎಲ್ಲ ಸಾಧನವಿದ್ದು ತುಳಸಿ ಇಲ್ಲದ ಪೂಜೆ ||ಅನು||

ಸಿಂಧು ಶತಕೋಟಿ ಗಂಗೋದಕವಿದ್ದು |
ಗಂಧ ಸುಪರಿಮಳ ವಸ್ತ್ರವಿದ್ದು ||
ಚಂದುಳ್ಳ ಆಭರಣ ಧೂಪ ದೀಪಗಳಿದ್ದು |
ಬೃಂದಾವನ ಶ್ರೀ ತುಳಸಿ ಇಲ್ಲದ ಪೂಜೆ ||೧||

ದಧಿಕ್ಷೀರ ಮೊದಲಾದ ಅಭಿಷೇಕಗಳಿದ್ದು|
ಮಧುಪರ್ಕ ಪಂಚೋಪಚಾರವಿದ್ದು||
ಮುದದಿಂದ ಮುದ್ದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜೆಗೆ|
ಸದಮಲಳಾದ ಶ್ರೀತುಳಸಿ ಇಲ್ಲದ ಪೂಜೆ ||೨||

ಮಂತ್ರ ಮಹಾಮಂತ್ರ ಪುರುಷಸೂಕ್ತಗಳಿದ್ದು|
ತಂತು ತಪ್ಪದೆ ತಂತ್ರಸಾರವಿದ್ದು ||
ಸಂತತ ಸುಖ ಸಂಪೂರ್ಣನ ಪೂಜೆಗೆ |
ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯಳಾದ ತುಳಸಿ ಇಲ್ಲದ ಪೂಜೆ ||೩||

ಕಮಲ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಜಾಜಿ ಸಂಪಿಗೆ ಕೇದಿಗೆ |
ವಿಮಲ ಘಂಟೆ ಪಂಚವಾದ್ಯವಿದ್ದು||
ಅಮಲ ಪಂಚಭಕ್ಷ್ಯ ಪರಮಾನ್ನಗಳಿದ್ದು |
ಕಮಲನಾಭನು ತನ್ನ ತುಳಸಿ ಇಲ್ಲದ ಪೂಜೆ ||೪||

ಪೂಜೆಯ ಮಾಡದೆ ತುಳಸಿ ಮಂಜರಿಯಿಂದ |
ಮೂಜಗದೊಡೆಯ ಮುರಾರಿಯನು||
ರಾಜಾಧಿರಾಜನೆಂಬ ಮಂತ್ರಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ |
ಪೂಜಿಸಿದರು ಒಲ್ಲ ಪುರಂದರವಿಠಲ ||೫||
——————————-

ತುಳಸಿ ಇರಲು ತುರುಚಿಯನು ತರುವಿರೆ |
ಗಂಗೆಯಿರಲು ತೋಡಿದ ಕೂಪದಿ
ಪಾನವ ಮಾಡಿದೆ | ರಾಜಹಂಸವಿರಲು ಕೋಯೆಂದು
ಕೂಗುವ ಕೂಳಿಗೆ ಹಾಲೆರೆದೆ
ಬಾವನ್ನವಿರಲು ಬೇವಿನ ನೆಳಲೊಳೊರಗಿದೆ |
ತಾಯಿ ಮಾರಿ ತೊತ್ತ ತರುವ
ಮಾನವನಂತೆ | ಪುರಂದರವಿಠಲ ನೀನಿರಲನ್ಯತ್ರ
ದೈವಂಗಳಯೆಣಿಸಿದೆ ||

(ಉಗಾಭೋಗ – ಪುರಂದರದಾಸರು)

ಏಕೆನ್ನ ಈ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆಳೆತಂದೆ?

ರಾಗ: ತೋಡಿ ತಾಳ: ದೀಪ್ ಚಂಡಿ

ಏಕೆನ್ನ ಈ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆಳೆತಂದೆ ಹರಿಯೇ
ಸಾಕಲಾರದೆ ಎನ್ನ ಏಕೆ ಪುಟ್ಟಿಸಿದೆ

ಎನ್ನ ಕುಲದವರಿಲ್ಲ ಎನಗೊಬ್ಬ ಹಿತರಿಲ್ಲ
ಮನ್ನಿಸುವ ದೊರೆಯಿಲ್ಲ ಮನಕೆ ಹಿತವಿಲ್ಲ
ಹೊನ್ನುಚಿನ್ನಗಳಿಲ್ಲ ಒಲಿಸಿಕೊಂಬುವರಿಲ್ಲ
ಇನ್ನಿಲ್ಲಿ ತರವಲ್ಲ ಇಂದಿರೇಶನೆ ಬಲ್ಲ

ದೇಶ ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲ ದೇಹದೊಳು ಬಲವಿಲ್ಲ
ವಾಸಿಪಂಥಗಳೆಂಬೊ ಒಲುಮೆ ಎನಗಿಲ್ಲ
ಬೇಸರ ಕಳೆವರಿಲ್ಲ ಬೇರೆ ಹಿತಜನರಿಲ್ಲ
ವಾಸುದೇವನೆ ಬಲ್ಲ ಈ ರಾಜ್ಯವೆಲ್ಲ

ಕರೆದು ಕೊಡುವವರಿಲ್ಲ ಕರುಣೆ ತೋರುವವರಿಲ್ಲ
ಕಮಲಾಕ್ಷನಲ್ಲದೆ ಗತಿಯೊಬ್ಬರಿಲ್ಲ
ಕನಸಲಿ ಕಳುವಿಲ್ಲ ಮನಸಲಿ ಧೃಢವಿಲ್ಲ
ವನಜಾಕ್ಷ ಪುರಂದರವಿಠಲ ತಾ ಬಲ್ಲ

***

ಪುರಂದರದಾಸರ ಈ ರಚನೆಯನ್ನು ತುಳಸಿವನದ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆಂದು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಶ್ರೀನಾಥ್ ಭಲ್ಲೆಯವರು ಜೊತೆಗೊಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ:-

“ಈ ಹಾಡನ್ನು ದೃಶ್ಯ ಕಾವ್ಯವಾಗಿಸಿದಲ್ಲಿ ‘ವೃದ್ದಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿನ ಹಿರಿಯರು’, ‘ತನ್ನವರಿಂದ ದೂರಾದವರು’, ‘ಮಗ-ಸೊಸೆ/ಮಗಳು-ಅಳಿಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲೇನೂ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದ ಅಮೇರಿಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ಹಿರಿಯರು’ ಮತ್ತು ‘ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆನ್ನೆರಡು ಘಂಟೆ ದುಡಿವ ಗಂಡನ ಡ್ರೈವಿಂಗ್-ಬಾರದ ಹೆಂಡತಿ’ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಬಹುದು.”

ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರವಿಟ್ಟನೊ ಪಂಢರಿರಾಯ

ರಚನೆ – ಪುರಂದರದಾಸರು

ಹಾಡು ಕೇಳಿ –

ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣ

ಹುಸೇನ್ ಸಾಹೇಬ್

ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರವಿಟ್ಟನೊ ಪಂಢರಿರಾಯ
ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರವಿಟ್ಟನೊ ||ಪಲ್ಲವಿ||

ಗೊಲ್ಲ ಬಾಲಕರೊಡಗೂಡಿ ತಾ ಬಂದು
ಗೊಲ್ಲತಿಯರ ಮನೆ ಕದ್ದು ಬೆಣ್ಣೆಯ ತಿಂದು
ಬಲ್ಲಿದ ತೃಣಾವರ್ತ ಮೊದಲಾದ ಅಸುರರ
ಮೆಲ್ಲನೆ ಕೊಂದಾಯಾಸದಿಂದಲೋ ?

ಮುದದಿಂದ ವ್ರಜದ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ
ಸುದತಿಯರಾಳಿದ ಮದದಿಂದಲೊ
ಮದಗಜಗಮನೆಯರ ಮದದಂತಕ ಕೃಷ್ಣ
ಒದಗಿ ಮಾವನ ಕೊಂದ ಆಯಾಸದಿಂದಲೊ?

ರಾಜಸೂಯಯಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜೇಶ್ವರ
ರಾಜರು ಮೊದಲಾದ ಸುರರೆಲ್ಲರು
ಭೋಜನವನು ಮಾಡಿದೆಂಜಲು ಮೊದಲಾದ್ದು
ರಾಜೀವಾಕ್ಷನು ಎತ್ತಿದಾಯಾಸದಿಂದಲೋ ?

ಸುರಪ ತನಯಗೆ ಸಾರಥ್ಯವ ತಾ ಮಾಡಿ
ಭರದಿಂದ ಚಕ್ರವ ಹಿಡಿದುದರಿಂದಲೋ
ಪರಿಪರಿ ವಿಧದಿಂದ ಕುದುರೆಗಳ ತಾ ತೊಳೆದು
ಪರಿಪರಿ ಕೆಲಸದಿಂದಾಯಾಸದಿಂದಲೋ ?

ಪ್ರೇಮದಿಂದಲಿ ಬಂದ ಭಕ್ತರು ತನ್ನ ಚರಣ
ಕಮಲಯುಗ್ಮವ ಮುಟ್ಟಿ ಭಜಿಸುತಿರೆ
ಮಮತೆಯಿಂದಲಿ ಅವರ ಭವವ ಕಳೆವೆನೆಂದು
ಕಮಲನಾಭ ಶ್ರೀ ಪುರಂದರ ವಿಠಲನು ||

______________________________________

ಪಂಢರಾಪುರದ ಪಾಂಡುರಂಗ ಹರಿದಾಸರ ಕುಲದೈವವೆಂದರೂ ಸರಿ. ಬಹುಪಾಲು ಹರಿದಾಸರಿಗೆಲ್ಲಾ ವಿಟ್ಠಲನದೇ ಅಂಕಿತ. ವಾರಕರೀ ಸಂಪ್ರದಾಯದವರು (ವಾರಿ=ಯಾತ್ರೆ, ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವವರು ವಾರಕರಿ, ಆಡು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಾರ್ಕರಿ) ಆಷಾಢ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತೀಕ ಏಕಾದಶಿಯ ದಿನ ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ವಿಠಲನ ದರ್ಶನ ತಪ್ಪದೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಈಗ ಮಹಾರಾಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಪಂಢರಪುರದ ವಿಟ್ಠಲ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದೂ, ಅವನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಅಲ್ಲಿಯ ದೇವರಿಗೂ ಇಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ವಿಷ್ಣು – ಬಿಟ್ಟು – ಬಿಟ್ಟಿಗ – ವಿಟ್ಠಲ ಎಂದಾಯಿತೆಂದು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.

ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಆದರೆ ಈ ವಿಟ್ಠಲ ಮಾತ್ರ ಕನ್ನಡಿಗನೆಂದು, ಕನ್ನಡಿಗರ ದೇವರೆಂದೂ ಅಲ್ಲಿಯ ಮರಾಠಿ ಸಂತರೇ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. (ಸದ್ಯ, ಬೆಳಗಾವಿ ವಿವಾದ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ :)) ಸಂತ ನಾಮದೇವನ ಆಭಂಗಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ “ನಾಮ ಬರವೇ, ರೂಪ ಬರವೇ, ದರ್ಶನ ಬರವೇ ಕಾನಡಿಯಾ” (ಈ ಕನ್ನಡದವನ ಹೆಸರೇ ಸೊಗಸಿನದು, ರೂಪ ಚೆಲುವಾದುದು, ನೋಟವಂತೂ ಮೋಹಕವಾದುದು!”), ಕಾನಡಾ ವಿಟ್ಠಲ ವೋ, ಉಭಾ ಭೀಮರೇ ತೀರೀ (ಭೀಮಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ವಿಟ್ಠಲ ಕನ್ನಡದವನು), ಜ್ಞಾನದೇವನ ಅಭಂಗವೊಂದರಲ್ಲಿರುವ “ಕಾನಡ ಹೋ ವಿಟ್ಠಲೂ, ಕರ್ನಾಟಕೂ” (ವಿಟ್ಠಲನು ಕನ್ನಡಿಗ, ಕರ್ನಾಟಕದವನು)… ಕೆಲವು ನಿದರ್ಶನಗಳು. (ಆಧಾರ : ಪುರಂದರ ಸಾಹಿತ್ಯ ದರ್ಶನ)

ಪುರಂದರ ದಾಸರು ಪಂಢರಾಪುರದ ಪಾಂಡುರಂಗನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು.
ಪಂಢರಾಪುರದ ಪಾಂಡುರಂಗ ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರವಿಟ್ಟು ನಿಲ್ಲಲು ಬೇರೊಂದು ಕಥೆಯೇ ಇದೆಯಾದರೂ – ಪುಂಡಲೀಕ ಎಂಬ ಭಕ್ತನಿಗಾಗಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾದು ನಿಂತು, ಅಲ್ಲೇ ಕಲ್ಲಾದನಂತೆ – ಇಲ್ಲಿ ಪುರಂದರ ದಾಸರು ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕೆಲವು ಊಹೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀ. ಎಸ್. ಕೆ. ರಾಮಚಂದ್ರರಾಯರು ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ “ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ದರ್ಶನ” ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ “ಕ್ಷೇತ್ರದರ್ಶನ” ಎಂಬ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುರಂದರ ದಾಸರು ಸಂದರ್ಶಿಸಿರುವ ವಿವಿಧ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿರುವ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಪಂಢರಾಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವಾಗ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿದ್ದು, “ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರವಿಟ್ಟನು” ಎಂಬ ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಡು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಾಡನ್ನು ವಿದ್ಯಾಭೂಷಣರು ಹಾಡಿದ ನಂತರವೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತೆಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇನೊ.

ಪುರಂದರದಾಸರು ಕಂಡ ಮುಸ್ಲಿಮರು

ರಚನೆ : ಪುರಂದರ ದಾಸರು

ತುರುಕರು ಕರೆದರೆ ಉಣಬಹುದಣ್ಣ |
ತುರುಕರು ಕರೆದರೆ ಅತಿ ಪುಣ್ಯವಣ್ಣ ||

ತುರುಕರಿಂದ ಮುಟ್ಟು ಮಡಿ ಚಟ್ಟು ಹೋಗೋದು |
ತುರುಕರಿಂದ ಎಂಜಲು ಹೋಗೋದು ||

ತುರುಕರ ಕೂದಲು ತುರುಬಿಗೆ ಸುತ್ತಿದರೆ
ಎಣಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಮುತ್ತೈದೆಯರಣ್ಣ ||

ತುರುಕರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ ಸಾಧನವಾಗೋದು |
ತುರುಕರಿಂದ ನರಕ ದೂರವಯ್ಯ ||

ತುರುಕರು ಬಂದರೆ ಸರಕ್ಕನೆ ಏಳಬೇಕು |
ತುರುಕರ ಪೂಜೆಸೆ ಹರಿ ಒಲಿವ ||

ತುರುಕರ ನೀರ ಎರಕೊಂಡ ನಮ್ಮ ದೇವ |
ಎರಕೊಂಡ ನೀರೆಲ್ಲ ಸನಕಾದಿಗಳಿಗೆ ||

ಬೆರಕೆ ಮಾಡಿದ ಹರಿದಾಸರಿಗೆಲ್ಲ |
ಎರವು ಮಾಡಿದ ನಮ್ಮ ಪುರಂದರ ವಿಠಲ ||

*******************

1. ‘ತುರುಕರು ಕರೆದರೆ ಉಣಬಹುದಣ್ಣಾ’ – ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ತುರುಕರು ಪದವೂ ಅರ್ಥದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಗಿದೆ. ‘ತುರುಕರು’ ಎಂದರೆ ಹಸುಕರು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಇದು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ತುರುಕರು ಎಂದರೆ ಮುಸಲ್ಮಾನರೆಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಇದು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕಾಲದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಈ ಕೀರ್ತನೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. 15-16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ-ಮುಸಲ್ಮಾನರ ನಡುವೆ ಇದ್ದಂತಹ ಬಾಂಧವ್ಯ ಅನ್ಯೋನ್ಯವಾದುದಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಅರಿತ ದಾಸರು ಇದೇ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಒಂದು ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನೇ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತುರುಕರು ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿ. ಹಿಂದೂಗಳ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಅನ್ಯೋನ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

(ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಅಂಶಗಳು, ಲೇಖಕಿ : ಡಾ. ಆರ್. ಸುನಂದಮ್ಮ)

2. ಪುರಂದರ ದಾಸರ ಕಾಲಕ್ಕಾಗಲೇ ಭಾರತದಲ್ಲ್ಲಿ ಮಹಮ್ಮದೀಯರು ಪಸರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಂತೂ ಅವರದೇ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಹಿಂದು-ಮುಸಲ್ಮಾನರಲ್ಲಿ ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಒಳ ಜಗಳಗಳಾಗುತಿದ್ದವು. ಒಂದು ಸಲ ದಾಸರ ಮೈಮೇಲೂ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಅದರಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಈ ಹಾಡು ಮಾಡಿರಬಹುದು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ವೈಮನಸ್ಯವೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ತುರು+ಕರು ಎಂದರೆ ದಾಸರ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧಿಸಿತು. ತುರುಕರು ಎಂದರೆ ದಾಸರು ತಮ್ಮ ಸ್ತುತಿಯನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮಹಮ್ಮದೀಯರು ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿರಬಹುದು.

( ಪುರಂದರ ಪರಿಮಳ, ಲೇಖಕರು: ಆರ್. ಎಚ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ)

*******************************************

ರಚನೆ : ಪುರಂದರ ದಾಸರು

ಅರಿಯದೆ ಬಂದೆವು ಕಿಮ್ಸನ್ |
ಪರಿಹರಿಸಯ್ಯ ಭಮ್ಸನ್ ||

ಪರಿಪರಿಯಿಂದಲಿ ಹರಿಹರಿಯೆಂದರೆ |
ದುರಿತದ ಭಯ ಒಂದಿಲ್ಲಲ್ಲಾ ||

ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರಗೆ ಕಿಮ್ಸನ್ |
ಕೂರ್ಮವತಾರಗೆ ಭಮ್ಸನ್ ||

ಸ್ವಚ್ಚಾನಂತರ ಸೇವೆಯ ಮಾಡಲು |
ಮೋಕ್ಷ ಪದವು ತಾನೇಕಿಲ್ಲಾ ||

ಕನಕಾಕ್ಷನ ಕೊಂದವಗೆ ಕಿಮ್ಸನ್ |
ಪ್ರಹ್ಲಾದಗೆ ಒಲಿದಗೆ ಭಮ್ಸನ್ ||

ನಾರಾಯಣ ನಿನ್ನ ನಾಮವ ನೆನೆದರೆ |
ನರಕ ಭಯವೊಂದಲ್ಲಿಲ್ಲಾ ||

ಧರೆಯನಾಳಿದವಗೆ ಕಿಮ್ಸನ್ |
ಕೊಡಲಿಯ ಹಿಡಿದಗೆ ಭಮ್ಸನ್ ||

ಪರಿಪರಿಯಿಂದಲಿ ಹರಿಹರಿಯೆಂದರೆ|
ದುರಿತದ ಭಯ ಒಂದಿಲ್ಲಲ್ಲಾ ||

ರಾವಣನಳಿದಗೆ ಕಿಮ್ಸನ್ |
ಗೋವಳ ಕೃಷ್ಣಗೆ ಭಮ್ಸನ್ ||

ಭಾಮೆ ದ್ರೌಪದಿ ಸಭೆಯಲ್ಲ್ಯಾಗ|
ಮಾನವ ಕಾಯ್ವವ ನೀನಲ್ಲಾ ||

ಬತ್ತಲೆ ನಿಂತಗೆ ಕಿಮ್ಸನ್ |
ಮತ್ತಶ್ವವನೇರ್ದಗೆ ಭಮ್ಸನ್ ||

ನಿತ್ಯದಿ ಪುರಂದರ ವಿಠಲನ
ನೆನೆದರೆ ಸತ್ಯಲೋಕವಾಯ್ತಲ್ಲಲ್ಲಾ ||

( ಮೊಹರಂ ಹಬ್ಬ ಬಂದಾಗ ಹಿಂದೂಗಳು ಅಷ್ಟೇ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಅಚರಿಸುವುದುಂಟು. ಮೊಹರಮ್ ಪೀರ್ಲುಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆನಂದವೆಂದೋ, ಹರಕೆಯೆಂದೋ ಮಸೀದಿಯ ಮುಂದಿನ ಅಲಾಯಿ ಕುಣಿ ಸುತ್ತಲೂ ಹಾಡುತ್ತಾ ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಪದ್ಧತಿ ದಾಸರ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಇದ್ದಿತು. ಅಲಾಯಿ ಕುಣಿಯುವ ಮುಂದೆ ಆದ ಶ್ರಮವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು, ತಾಳ-ಲಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಕ್ಯಂವಸೈ, ಭೌಸೈ ಎಂದೆನ್ನುತ್ತಾ, ಆಗಾಗ ಅಲ್ಲಲ್ಲಾ, ಇಲ್ಲಿಲ್ಲಾ ಎಂದು ದೇವರನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ ಹಾಡುವ ವಾಡಿಕೆಯುಂಟು. ದಾಸರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಅಲಾಯಿ ಕುಣಿಯಲು ತಮಗೊಂದು ಹಾಡು ಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ರಚಿಸಿರಬಹುದು. ಈ ಪದವನ್ನು ಹಿಂದೂಗಳು, ಮುಸ್ಲಿಮರು ಕೂಡಿಯೇ ಹಾಡಿ ಆನಂದದಿಂದ ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದಶಾವತಾರದ ವರ್ಣನೆಯಿದ್ದರೂ ಕುಣಿಯುವವರಿಗೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವಂತಿದ್ದಿತು. ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧು ಪ್ರೇಮ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು.

( ಪುರಂದರ ಪರಿಮಳ, ಲೇಖಕರು: ಆರ್. ಎಚ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ)

*************

ಅಲ್ಲಾ ಖುದಾ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನು ಅರಿಯದೆ
ಮುಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ನೆಲೆಯ ಮುನ್ನರಿಯದೆ
ಕಳ್ಳ ಕೂಗನೆ ಕೇಳಿ ಬೊಗಳಿ ಬಾಯ್ದೆರೆವಂಥ
ಕಳ್ಳರಿಗೆ ತಾ ವೀರ ಸ್ವರ್ಗ ದೊರೆಯುವುದೇ?

( ತೀರ್ಥ ಪಿಡಿದವರು ತಿರುನಾಮ ಧಾರಿಗಳೇ? ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕವಿರದವರು ಭಾಗವತರೇ? – ಎಂಬ ಕನಕದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಯಿಂದ)

(ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಲೇಖಕರು : ಪ್ರೊ. ಇಲ್ಲೂರು ಜಯರಾಮಪ್ಪ)

ಜಂಗಮರು ನಾವು

ರಚನೆ – ಪುರಂದರದಾಸರು
ಮಧ್ಯಮಾವತಿ ರಾಗ, ಅಟ್ಟ ತಾಳ

ಜಂಗಮರು ನಾವು | ನೀವೇ ಕೇಳಿ ||ಪಲ್ಲವಿ||

ಜಂಗಮರು ನಾವು ಲಿಂಗಾಂಗಿಗಳು
ಮಂಗಳವಂತರ | ಭವಿಗಳೆಂಬಿರಿ ಬರಿದೆ ||ಅನು||

ಶಿವಗುರುದೈವ ಕೇಶವ ನಮ್ಮ ಮನೆದೈವ
ವರದ ಮೋಹನ ನಮ್ಮ ಗುರುಶಾಂತೇಶ
ಶಿವ ಗುರುದ್ರೋಹಮಾಡಿದ ಪರವಾದಿಗೆ
ರವರವ ನರಕದೊಳುರುಳುವದೇ ಗತಿ ||೧||

ವಿಭೂತಿ ನಮಗುಂಟು | ವಿಶ್ವೇಶ ನಮಗುಂಟು
ಶೋಭನ ಮುದ್ರೆಯು ನಮಗುಂಟು |
ಶ್ರೀ ಭಾಗೀರಥಿ ಅಗ್ನಿಮಜ್ಜನ ನಮಗುಂಟು
ಸೌಭಾಗ್ಯವೀವ ಮಹಂತಿನ ಮಠದವರು ||೨||

ವಿರಕ್ತರು ನಾವು | ಶೀಲವಂತರು ನಾವು
ವೀರಭದ್ರನ ಪ್ರಿಯ ಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತರಾವು
ಕಾರಣಕರ್ತ ಶ್ರೀ ಪುರಂದರ ವಿಠಲನ
ಕಾರುಣ್ಯಕೆ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರರು ನಾವು ||೩||

ಹಿನ್ನಲೆ :- ಪುರಂದರದಾಸರು ಸೊಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಒಮ್ಮೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ಲಿಂಗಾಯತರಿಗೂ ಮತ ಸಂಬಂಧವಾದ ವಿವಾದ ಹುಟ್ಟಿತು. ವಿವಾದವು ಕೇವಲ ವಾಕ್ಕಲಹದಲ್ಲೇ ಪರ್ಯವಸಾನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೈ ಕಲೆತು ಯುದ್ಧ ಪ್ರಸಂಗವೊದಗಿತು. ಆ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದಾಸರು ಉಭಯ ಪಕ್ಷದವರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಹಾಡಿ ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿದರು. ಮಟಮಟ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಮತಿಗೆಟ್ಟ ಜನರು ಕೈಕಲಹಕ್ಕೆ ನಿಂತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪುರಂದರದಾಸರು ಮತಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರಸ ಹುಟ್ಟುವಂತೆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಧ್ಯಮಾವತಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವರನಾಮವನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಜನರ ಉದ್ವೇಗವು ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ರೂಪಾಂತರವಾಯಿತು.

( ಕರ್ನಾಟಕ ಭಕ್ತ ವಿಜಯ, ಲೇಖಕರು – ಬೇಲೂರು ಕೇಶವದಾಸರು)

ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ಮನೆಗೆ ಬಂದರು

ರಚನೆ : ಪುರಂದರದಾಸರು
ಗಾಯಕ : ಎಂ. ಬಾಲಮುರಳಿಕೃಷ್ಣ

ಹಾಡು ಕೇಳಿ

ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ಮನೆಗೆ ಬಂದರು ಬಾಗಿಲ ತೆರೆಯಿರೊ
ಕಾಮಧೇನು ಬಂದಂತಾಯಿತು ವರವ ಬೇಡಿರೊ ||ಪಲ್ಲವಿ||

ಚೆಂಡು ಬುಗುರಿ ಚಿಣ್ಣಕೋಲು ಗಜ್ಜುಗವಾಡುತ
ದುಂಡು ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮುಡಿದು ಕೊಳಲನೂದುತ ಪಾಡುತ
ಹಿಂಡು ಪೆಣ್ಗಳ ಮುದ್ದು ಮುಖದ ಸೊಬಗ ನೋಡುತ
ಭಂಡು ಮಾಡಿ ಬಾಲೆಯರೊಡನೆ ಸರಸವಾಡುತ ||೧||

ಮಕರ ಕುಂಡಲ ನೀಲ ಮುತ್ತಿನ ಬಾವುಲಿಡತಲಿ
ಕಂಕಣ ಹಾರ ತೋಳಬಂದಿ ತೊಡುಗೆ ತೊಡುತಲಿ
ಸುಕುಮಾರ ಸುಂದರವಾದ ಉಡುಗೆಯುಡುತಲಿ
ಮುಖದ ಕಮಲ ಮುಗುಳುನಗೆಯ ಸುಖವ ಕೊಡುತಲಿ ||೨||

ಪೊಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅಜನ ಪಡೆದ ದೇವದೇವನು
ಚಿಕ್ಕ ಉಂಗುಷ್ಠದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯ ಪಡೆದನು
ಮಕ್ಕಳ ಮಾಣಿಕ್ಯ ಗುರು ಪುರಂದರ ವಿಠಲನು
ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದಲಿ ಮುಕುತಿ ಕೊಡುವ ರಂಗನಾಥನು ||೩||